25.6 C
Toronto
Friday, August 7, 2026
ComunidadSentimiento de culpa: un autocastigo innecesario

Sentimiento de culpa: un autocastigo innecesario

Por Daniel Galilea – EFE Reportajes

El psicólogo Pedro Jara aplica un enfoque diferente, que se aparta de las visiones tradicionales, en lo relativo a las emociones. Sostiene que hoy en día algunas de ellas son inservibles a pesar de que las arrastramos desde la prehistoria. Destaca que sentirse culpable es uno de los sentimientos más innecesarios y propone algunas ideas prácticas para desactivarlo.

Los desórdenes, malestares y conflictos en los que están involucradas la ira, la indignación o la culpa son algunos de los problemas más frecuentes que los psicólogos abordan con sus pacientes en sus consultas, pero el psicólogo Pedro Jara trata las cuestiones emocionales de una manera diferente de la habitual.

Con un enfoque atrevido y que desafía algunos planteamientos imperantes en psicología, Jara considera que ciertas emociones como la ira o la culpa son totalmente innecesarias para el ser humano moderno, aportando perjuicios psicológicos pero ningún beneficio.

Denomina emociones fósiles a estas alteraciones del ánimo, porque el ser humano las arrastra desde la prehistoria. Ese es también el título de su último libro, donde describe estas emociones que considera innecesarias e inservibles y explica a EFE cómo acabar con ellas de raíz, para lograr así una vida mucho más serena, equilibrada y feliz.

Con una argumentación novedosa, que algunos califican como un método de educación para la paz, Jara intenta descartar el extendido mito de que todas las emociones sirven a un propósito y son adaptativas, es decir que nos permiten adaptarnos adecuadamente al entorno, distintas situaciones y a la sociedad.

En lugar de enfocarse en controlar o gestionar mejor esas emociones, como postulan las corrientes psicológicas convencionales, este especialista ofrece herramientas para eliminarlas, al hacernos conscientes y responsables de nuestros actos de una manera más objetiva y constructiva, sin que por ello nos convirtamos en seres débiles, egoístas o poco empáticos.

Jara es especialista en Psicología Clínica, psicoterapeuta en práctica privada desde 1992 y profesor asociado en la Universidad de Murcia, en España. Además de numerosos artículos en ámbitos académicos y profesionales, ha publicado obras divulgativas, que reflejan su visión integradora de la Psicología, conectada con todas las demás dimensiones y ámbitos de la experiencia humana, incluida el social.

¿Piensas que sirve de algo sentir indignación cuando alguien te engaña o te desprecia? ¿Crees que tiene sentido sentirte culpable por la forma en que otros puedan tomarse tus actos?, señala Jara.

Desde su punto de vista, no necesitamos indignarnos o culpabilizarnos, porque esas emociones solo nos generan sufrimiento, desequilibrio y malestar.

Por otra parte, añade ¿Qué harías si supieras que el 99% de los enfados que experimentamos durante nuestra vida, con nosotros mismos o los demás, son inútiles?.

Por esa razón no se trata de controlar o gestionar mejor nuestros enfados, sino de acabar con ellos de raíz, según señala.

La inutilidad de sentirnos culpables

Respecto del sentimiento de culpa o culpabilidad, Jara explica que se lo considera como una emoción secundaria y específicamente humana.

Esto significa que es una experiencia autoconsciente con un componente cultural o moral importante en su configuración, a diferencia de las emociones primarias, que son más instintivas y que tenemos en común con otros mamíferos.

El propósito o función principal de la culpa ha sido siempre poner un freno interno a los impulsos agresivos, abusivos o de algún modo dañinos para la comunidad, de cara a preservar lo que se considera en cada momento como un comportamiento moralmente adecuado, explica a EFE.

Jara considera que la culpa es una emoción inservible o innecesaria, porque, aunque su función es pretendidamente adaptativa, como en cualquier emoción, se trata de una estrategia emocional torpe en cuanto a sus resultados, según sostiene.

El hecho de que una emoción tenga un propósito pretendidamente válido y adaptativo no tiene por qué ir acompañado de una estrategia adecuada a tal fin, sino que puede resultar completamente contraproducente en sus efectos, explica.

Para Jara, la culpa cumple su propósito de forma muy limitada y con importantes efectos secundarios. Por otra parte, es posible desarrollar maneras más evolucionadas y eficientes de corregir nuestros errores y de poner freno a nuestros impulsos dañinos.

El sentimiento de culpa es como la punta de un cuchillo intentando apretar un tornillo, según Jara, y lo que este psicólogo plantea consiste, siguiendo con la metáfora de las herramientas, en fomentar una evolución hacia el destornillador, asegura.

Señala que en psicología suele afirmarse que existe una culpabilidad manifiestamente autodestructiva que conviene eliminar, pero también una culpa saludable que nos permite aprender.

Jara sostiene, por su parte, que no existe ninguna culpa saludable y que cuando podría considerarse que esta emoción resulta positiva ya no se trata propiamente de culpa, sino de una mera conciencia y sentido de responsabilidad.

La culpa es autopunitiva por definición, y siempre implica una postura de reproche, desprecio hacia uno mismo y autocastigo, lo cual es una estrategia emocional mediocre para nuestra mejora, recalca.

Mecanismos y efectos de una emoción torpe

Jara señala que hay multitud de manifestaciones culposas. Para explicar sus características básicas analiza un ejemplo habitual de este sentimiento, que permite ilustrar la torpeza de la culpa y los mecanismos mediante los cuales se genera en nosotros.

Cuando alguien va cediendo y permitiendo de forma leve pero más o menos continuada ciertas presiones, controles o invasiones de otra persona (por ejemplo, su pareja o sus padres) es muy probable que en diversos momentos descargue, por acumulación, comentarios estúpidos o agresivos sobre esa persona, señala.

Explica que poco después, la persona que ha efectuado esos comentarios negativos comienza a sentirse culpable debido a las malas formas que exhibió y por haberle hecho daño a alguien que quiere.

En este caso, la culpa parecería cumplir una función correctiva, consistente en evitar que se vuelvan a hacer comentarios de ese tipo una próxima vez, pero lo que en realidad consigue es impulsar a la persona a que vuelva a ceder y permita una excesiva invasión o control por parte de los demás, según Jara.

Se trata de una forma torpe de compensar un exceso, que solo consigue que la persona culposa vuelva a incubar una inevitable próxima explosión emocional, en un efecto pendular, añade.

A juicio de Jara, este un buen ejemplo de cómo la culpa aparece en ocasiones ante conductas que ciertamente son erróneas y dañinas, pero lo que consigue es facilitar la reincidencia, dado que suele empeorar las causas que han llevado a cometer ese error, apunta.

Este especialista señala que una alternativa provechosa a este tipo de culpa radica en que la persona desarrolle una actitud de autoempatía (habilidad para percibir e identificar lo que sucede en nuestro interior) y de aprendizaje.

Esto le ayudará a comprender apropiadamente los mecanismos que la han llevado a una explosión emocional, y a motivarse para ponerle límites a los demás de una manera más firme y continuada, y también más respetuosa, asegura.

Claves para desactivar la culpa

Jara explica a EFE que no hay recetas simples y rápidas para desactivar un sentimiento de culpa sino que se necesita efectuar un trabajo psicológico continuado para mejorar nuestra autoempatía y tener una actitud comprensiva hacía los aspectos más fallidos de nosotros mismos.

Solo desde el autoconocimiento, que se ve bloqueado por el juicio culpabilizador, es posible aprender y mejorar de manera duradera y ejercer la verdadera autorresponsabilidad, es decir responsabilizarnos de nuestras acciones, decisiones y resultados en nuestra propia vida.

En este sentido, Jara recomienda que nos planteemos, con mucho en responderlas, preguntas como las siguientes: ¿qué es lo mejor que yo puedo hacer respecto del desvarío o error en el que he incurrido?, ¿qué me ha llevado a él?, ¿cuáles han sido las causas de lo que he hecho?, ¿qué habilidades, comprensiones o actitudes he pasado por alto y tengo que incorporar…?.

En ese proceso de mirarnos hacia dentro también es preciso que nos hagamos otras preguntas de cuestionamiento acerca de las creencias o normas morales que sustentan la culpa, señala.

El autor se refiere a preguntas del tipo: ¿y esto quién lo dice?, ¿dónde está escrito?, ¿qué pienso yo al respecto?, ¿estoy de acuerdo?, ¿esta creencia es realmente mía y me ayuda, o es una absurda adherencia que me han pegado a la cabeza?.

Es fácil hablar de convertirnos en librepensadores y en personas conscientes, pero hacerlo realidad es uno de los retos más difíciles, y a la vez más necesarios, en este mundo, concluye.

Comments

Follow us:

Advertise with us:

Recent Articles

Related Articles

xosotin chelseathông tin chuyển nhượngcâu lạc bộ bóng đá arsenalbóng đá atalantabundesligacầu thủ haalandUEFAevertonxosofutebol ao vivofutemaxmulticanaisonbetbóng đá world cupbóng đá inter milantin juventusbenzemala ligaclb leicester cityMUman citymessi lionelsalahnapolineymarpsgronaldoserie atottenhamvalenciaAS ROMALeverkusenac milanmbappenapolinewcastleaston villaliverpoolfa cupreal madridpremier leagueAjaxbao bong da247EPLbarcelonabournemouthaff cupasean footballbên lề sân cỏbáo bóng đá mớibóng đá cúp thế giớitin bóng đá ViệtUEFAbáo bóng đá việt namHuyền thoại bóng đágiải ngoại hạng anhSeagametap chi bong da the gioitin bong da lutrận đấu hôm nayviệt nam bóng đátin nong bong daBóng đá nữthể thao 7m24h bóng đábóng đá hôm naythe thao ngoai hang anhtin nhanh bóng đáphòng thay đồ bóng đábóng đá phủikèo nhà cái onbetbóng đá lu 2thông tin phòng thay đồthe thao vuaapp đánh lô đềdudoanxosoxổ số giải đặc biệthôm nay xổ sốkèo đẹp hôm nayketquaxosokq xskqxsmnsoi cầu ba miềnsoi cau thong kesxkt hôm naythế giới xổ sốxổ số 24hxo.soxoso3mienxo so ba mienxoso dac bietxosodientoanxổ số dự đoánvé số chiều xổxoso ket quaxosokienthietxoso kq hôm nayxoso ktxổ số megaxổ số mới nhất hôm nayxoso truc tiepxoso ViệtSX3MIENxs dự đoánxs mien bac hom nayxs miên namxsmientrungxsmn thu 7con số may mắn hôm nayKQXS 3 miền Bắc Trung Nam Nhanhdự đoán xổ số 3 miềndò vé sốdu doan xo so hom nayket qua xo xoket qua xo so.vntrúng thưởng xo sokq xoso trực tiếpket qua xskqxs 247số miền nams0x0 mienbacxosobamien hôm naysố đẹp hôm naysố đẹp trực tuyếnnuôi số đẹpxo so hom quaxoso ketquaxstruc tiep hom nayxổ số kiến thiết trực tiếpxổ số kq hôm nayso xo kq trực tuyenkết quả xổ số miền bắc trực tiếpxo so miền namxổ số miền nam trực tiếptrực tiếp xổ số hôm nayket wa xsKQ XOSOxoso onlinexo so truc tiep hom nayxsttso mien bac trong ngàyKQXS3Msố so mien bacdu doan xo so onlinedu doan cau loxổ số kenokqxs vnKQXOSOKQXS hôm naytrực tiếp kết quả xổ số ba miềncap lo dep nhat hom naysoi cầu chuẩn hôm nayso ket qua xo soXem kết quả xổ số nhanh nhấtSX3MIENXSMB chủ nhậtKQXSMNkết quả mở giải trực tuyếnGiờ vàng chốt số OnlineĐánh Đề Con Gìdò số miền namdò vé số hôm nayso mo so debach thủ lô đẹp nhất hôm naycầu đề hôm naykết quả xổ số kiến thiết toàn quốccau dep 88xsmb rong bach kimket qua xs 2023dự đoán xổ số hàng ngàyBạch thủ đề miền BắcSoi Cầu MB thần tàisoi cau vip 247soi cầu tốtsoi cầu miễn phísoi cau mb vipxsmb hom nayxs vietlottxsmn hôm naycầu lô đẹpthống kê lô kép xổ số miền Bắcquay thử xsmnxổ số thần tàiQuay thử XSMTxổ số chiều nayxo so mien nam hom nayweb đánh lô đề trực tuyến uy tínKQXS hôm nayxsmb ngày hôm nayXSMT chủ nhậtxổ số Power 6/55KQXS A trúng roycao thủ chốt sốbảng xổ số đặc biệtsoi cầu 247 vipsoi cầu wap 666Soi cầu miễn phí 888 VIPSoi Cau Chuan MBđộc thủ desố miền bắcthần tài cho sốKết quả xổ số thần tàiXem trực tiếp xổ sốXIN SỐ THẦN TÀI THỔ ĐỊACầu lô số đẹplô đẹp vip 24hsoi cầu miễn phí 888xổ số kiến thiết chiều nayXSMN thứ 7 hàng tuầnKết quả Xổ số Hồ Chí Minhnhà cái xổ số Việt NamXổ Số Đại PhátXổ số mới nhất Hôm Nayso xo mb hom nayxxmb88quay thu mbXo so Minh ChinhXS Minh Ngọc trực tiếp hôm nayXSMN 88XSTDxs than taixổ số UY TIN NHẤTxs vietlott 88SOI CẦU SIÊU CHUẨNSoiCauVietlô đẹp hôm nay vipket qua so xo hom naykqxsmb 30 ngàydự đoán xổ số 3 miềnSoi cầu 3 càng chuẩn xácbạch thủ lônuoi lo chuanbắt lô chuẩn theo ngàykq xo-solô 3 càngnuôi lô đề siêu vipcầu Lô Xiên XSMBđề về bao nhiêuSoi cầu x3xổ số kiến thiết ngày hôm nayquay thử xsmttruc tiep kết quả sxmntrực tiếp miền bắckết quả xổ số chấm vnbảng xs đặc biệt năm 2023soi cau xsmbxổ số hà nội hôm naysxmtxsmt hôm nayxs truc tiep mbketqua xo so onlinekqxs onlinexo số hôm nayXS3MTin xs hôm nayxsmn thu2XSMN hom nayxổ số miền bắc trực tiếp hôm naySO XOxsmbsxmn hôm nay188betlink188 xo sosoi cầu vip 88lô tô việtsoi lô việtXS247xs ba miềnchốt lô đẹp nhất hôm naychốt số xsmbCHƠI LÔ TÔsoi cau mn hom naychốt lô chuẩndu doan sxmtdự đoán xổ số onlinerồng bạch kim chốt 3 càng miễn phí hôm naythống kê lô gan miền bắcdàn đề lôCầu Kèo Đặc Biệtchốt cầu may mắnkết quả xổ số miền bắc hômSoi cầu vàng 777thẻ bài onlinedu doan mn 888soi cầu miền nam vipsoi cầu mt vipdàn de hôm nay7 cao thủ chốt sốsoi cau mien phi 7777 cao thủ chốt số nức tiếng3 càng miền bắcrồng bạch kim 777dàn de bất bạion newsddxsmn188betw88w88789bettf88sin88suvipsunwintf88five8812betsv88vn88Top 10 nhà cái uy tínsky88iwinlucky88nhacaisin88oxbetm88vn88w88789betiwinf8betrio66rio66lucky88oxbetvn88188bet789betMay-88five88one88sin88bk88xbetoxbetMU88188BETSV88RIO66ONBET88188betM88M88SV88Jun-68Jun-88one88iwinv9betw388OXBETw388w388onbetonbetonbetonbet88onbet88onbet88onbet88onbetonbetonbetonbetqh88mu88Nhà cái uy tínpog79vp777vp777vipbetvipbetuk88uk88typhu88typhu88tk88tk88sm66sm66me88me888live8live8livesm66me88win798livesm66me88win79pog79pog79vp777vp777uk88uk88tk88tk88luck8luck8kingbet86kingbet86k188k188hr99hr99123b8xbetvnvipbetsv66zbettaisunwin-vntyphu88vn138vwinvwinvi68ee881xbetrio66zbetvn138i9betvipfi88clubcf68onbet88ee88typhu88onbetonbetkhuyenmai12bet-moblie12betmoblietaimienphi247vi68clupcf68clupvipbeti9betqh88onb123onbefsoi cầunổ hũbắn cáđá gàđá gàgame bàicasinosoi cầuxóc đĩagame bàigiải mã giấc mơbầu cuaslot gamecasinonổ hủdàn đềBắn cácasinodàn đềnổ hũtài xỉuslot gamecasinobắn cáđá gàgame bàithể thaogame bàisoi cầukqsssoi cầucờ tướngbắn cágame bàixóc đĩaAG百家乐AG百家乐AG真人AG真人爱游戏华体会华体会im体育kok体育开云体育开云体育开云体育乐鱼体育乐鱼体育欧宝体育ob体育亚博体育亚博体育亚博体育亚博体育亚博体育亚博体育开云体育开云体育棋牌棋牌沙巴体育买球平台新葡京娱乐开云体育mu88qh88
Share This

Comparte este sitio!

Share this site with your friends!